این پروژه با مساحت تقریبی ۴۰۰ مترمربع و با استفاده از یک سازه فولادی و پوشش پارچهای PVC اجرا شده است.
اجرای سازه چادری در فضاهای عمومی، بهویژه در فرودگاهها، باید همزمان پاسخگوی چند نیاز اصلی باشد: ایجاد سایه مؤثر، مقاومت در برابر شرایط محیطی، هماهنگی با معماری مجموعه و ایجاد فضای مناسب برای توقف و استراحت مسافران. پروژه سازه چادری اجراشده در مقابل ترمینال فرودگاه شهید صدوقی یزد، نمونهای از ترکیب عملکرد، دوام و طراحی مینیمال در یک فضای پرتردد شهری و حملونقلی است.
نویسنده: فرشید محمدیان
این پروژه با مساحت تقریبی ۴۰۰ مترمربع و با استفاده از یک سازه فولادی و پوشش پارچهای PVC اجرا شده است. فرم کلی سازه از الگوی زیناسبی یا شید تبعیت میکند؛ فرمی که علاوه بر ایجاد ظاهر سبک و مدرن، امکان پوشش مناسب فضای مقابل ترمینال و ایجاد سایه گسترده برای مسافران را فراهم میکند.
ضرورت اجرای سازه چادری در فرودگاه یزد
آبوهوای گرم و خشک شهر یزد باعث میشود فضای باز مقابل ترمینال فرودگاه، در بخش قابلتوجهی از سال در معرض تابش مستقیم و شدید خورشید قرار داشته باشد. مسافران، همراهان و رانندگان معمولاً پیش از ورود به ساختمان ترمینال یا در زمان انتظار، مدتی را در این محدوده سپری میکنند. نبود پوشش مناسب در چنین فضایی میتواند موجب افزایش دمای محیط، کاهش آسایش افراد و محدود شدن امکان استفاده از محلهای نشستن شود.
به همین دلیل، کاربرد سازه چادری در فرودگاه صرفاً یک تصمیم تزئینی نیست، بلکه راهکاری عملکردی برای کنترل تابش، ایجاد سایه و افزایش کیفیت فضای عمومی محسوب میشود. سازه پارچه ای اجراشده در فرودگاه صدوقی یزد، بخش قابلتوجهی از فضای مقابل ترمینال و محل نشستن مسافران را تحت پوشش قرار داده و محیطی قابلاستفادهتر در ساعات گرم روز ایجاد کرده است.
طراحی معماری و انتخاب فرم زیناسبی
یکی از مهمترین ویژگیهای این پروژه، انتخاب فرم زیناسبی برای ساختار پوشش است. فرم زیناسبی از ترکیب انحناهای متقابل تشکیل میشود و به دلیل کشش مناسب پارچه در جهات مختلف، از پایداری مطلوبی برخوردار است.
این فرم از نظر معماری نیز مزایای متعددی دارد. خطوط کشیده، سطوح منحنی و حجم سبک سازه باعث شده است پوشش اجراشده، نمای سنگین و بستهای در مقابل ساختمان ترمینال ایجاد نکند. در عوض، سازه بهصورت هماهنگ با امتداد نمای فرودگاه قرار گرفته و بدون ایجاد مانع بصری، ورودیهای ساختمان را برجستهتر کرده است.
طراحی مینیمال پروژه، بر حذف اجزای اضافی و نمایش واضح ساختار تأکید دارد. در این طراحی، پارچه سفیدرنگ، بازوهای فولادی و اتصالات سازهای بهصورت منظم و کنترلشده در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند. نتیجه، سازهای است که هم در مقیاس نزدیک دارای جزئیات فنی دقیق است و هم در نمای کلی، تصویری یکپارچه و مدرن ارائه میدهد.
سازه فولادی و سیستم نگهدارنده
اسکلت اصلی پروژه از فولاد ساخته شده است. استفاده از سازه فولادی امکان ایجاد دهانههای مناسب، بازوهای کنسولی و اتصالات مقاوم را فراهم کرده است. اعضای فولادی به شکلی طراحی شدهاند که نیروهای ناشی از کشش پارچه، بار باد و وزن اجزای سازه را به نقاط اتصال اصلی منتقل کنند.
در سازههای پارچهای، طراحی اسکلت و پارچه باید بهصورت همزمان انجام شود. پارچه صرفاً یک پوشش غیرفعال نیست، بلکه بخشی از سیستم باربر سازه محسوب میشود. بنابراین محل قرارگیری بازوها، زاویه اعضای فولادی، نقاط مهار و میزان پیشتنیدگی پارچه، همگی در عملکرد نهایی سازه مؤثر هستند.
در این پروژه، بازوهای فولادی از بدنه اصلی ساختمان به سمت فضای باز گسترش یافتهاند و پارچههای کششی را در نقاط مختلف نگه میدارند. این سیستم، ضمن کاهش تعداد ستونهای مزاحم در مسیر تردد، فضای زیر سازه را باز و قابلاستفاده نگه داشته است.
پوشش پارچهای PVC
پوشش پروژه از پارچه PVC مقاوم ساخته شده است. این نوع پارچه یکی از متداولترین متریالها در اجرای سازه پارچهای و سازه چادری است، زیرا در کنار وزن کم، مقاومت مناسبی در برابر عوامل محیطی دارد.
از مهمترین مزایای پارچه PVC میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مقاومت مناسب در برابر تابش خورشید و شرایط گرم و خشک
- وزن پایین در مقایسه با پوششهای فلزی یا بتنی
- قابلیت ایجاد فرمهای منحنی و کششی
- امکان شستوشو و نگهداری نسبتاً ساده
- مقاومت در برابر رطوبت و نفوذ آب
- انعکاس بخشی از تابش خورشید و کاهش گرمای فضای زیر پوشش
رنگ روشن پارچه نیز در عملکرد حرارتی پروژه نقش دارد. سطوح روشن بخش بیشتری از تابش خورشید را بازتاب میدهند و نسبت به پوششهای تیره، گرمای کمتری جذب میکنند. این ویژگی برای اجرای سازه چادری مناسب مناطق گرم اهمیت زیادی دارد.
رنگ کورهای سازه فلزی
اعضای فلزی پروژه با پوشش رنگ کورهای محافظت شدهاند. رنگ کورهای علاوه بر ایجاد ظاهر یکنواخت و تمیز، مقاومت سطح فولاد را در برابر شرایط محیطی افزایش میدهد.
در پروژههایی که در فضای باز اجرا میشوند، اسکلت فلزی دائماً در معرض تابش خورشید، تغییرات دما، گردوغبار و عوامل خورنده قرار دارد. اجرای صحیح پوشش رنگ میتواند از زنگزدگی زودهنگام، پوستهشدن سطح و افت کیفیت ظاهری سازه جلوگیری کند.
رنگ سفید انتخابشده برای اعضای فلزی نیز با رنگ پارچه هماهنگ است و باعث شده اسکلت و پوشش بهصورت یک مجموعه واحد دیده شوند. این هماهنگی رنگی، در حفظ طراحی مینیمال و ظاهر سبک سازه نقش مهمی دارد.
فرایند ساخت و اجرای پروژه
اجرای یک سازه چادری با این ابعاد، نیازمند هماهنگی دقیق میان طراحی معماری، محاسبات سازهای، ساخت قطعات فلزی و نصب پارچه است.
در مرحله طراحی، ابتدا محدوده پوشش، مسیرهای تردد، ورودیهای ترمینال، محل نشستن مسافران و نقاط اتصال به ساختمان بررسی شده است. سپس فرم مناسب پوشش بر اساس ابعاد پروژه، جهت تابش خورشید و محدودیتهای معماری انتخاب شده است.
پس از تأیید طرح، مدل سازهای و جزئیات اتصالات تهیه شده و اعضای فولادی در کارگاه ساخته شدهاند. کنترل ابعاد قطعات در این مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا اختلاف کوچک در محل اتصالات میتواند هنگام نصب پارچه و اعمال پیشتنیدگی، موجب ایجاد چین یا توزیع نامناسب نیرو شود.
پس از ساخت، قطعات فلزی با رنگ کورهای پوشش داده شده و به محل پروژه منتقل شدهاند. در محل اجرا، ابتدا پایهها و نقاط اتصال بررسی و نصب شدهاند، سپس بازوهای اصلی و اعضای مهاربندی در موقعیت نهایی قرار گرفتهاند.
در مرحله بعد، پارچه PVC بر روی سازه گسترده و بهتدریج در نقاط مختلف مهار شده است. کشش پارچه باید بهصورت مرحلهای و متوازن انجام شود تا سطح نهایی کاملاً صاف، پایدار و بدون افتادگی باشد. تنظیم صحیح پیشتنیدگی، علاوه بر زیبایی ظاهری، در مقاومت سازه در برابر باد و جلوگیری از تجمع آب اهمیت دارد.
توجه به شرایط باد و اقلیم منطقه
یکی از موضوعات مهم در طراحی سازه چادری، بررسی نیروهای ناشی از باد است. فرم منحنی سازه میتواند جریان باد را از روی سطح هدایت کند، اما در صورت طراحی نامناسب، نیروهای مکش قابلتوجهی بر پارچه و اتصالات وارد میشود.
در این پروژه، فرم زیناسبی و کشش چندجهته پارچه باعث افزایش پایداری سطح شده است. اعضای فولادی و نقاط اتصال نیز باید بهگونهای طراحی شوند که نیروهای منتقلشده از پارچه را به ساختمان یا تکیهگاههای اصلی هدایت کنند.
اقلیم گرم و خشک یزد همچنین باعث شده است کنترل تابش مستقیم و انتخاب متریال مقاوم در برابر اشعه خورشید، از اولویتهای اصلی پروژه باشد. پارچه PVC روشن، ساختار باز سازه و ارتفاع مناسب پوشش، شرایط مطلوبتری برای گردش هوا در فضای زیر سایبان ایجاد کردهاند.
افزایش آسایش مسافران
مهمترین نتیجه عملکردی پروژه، ایجاد یک فضای سایهدار در مقابل ترمینال فرودگاه است. نیمکتها و محلهای توقف زیر این پوشش، اکنون قابلیت استفاده بیشتری در ساعات گرم روز دارند.
سایه ایجادشده موجب کاهش تابش مستقیم بر روی مسافران، کفسازی و تجهیزات محوطه میشود. این موضوع نهتنها آسایش حرارتی افراد را افزایش میدهد، بلکه میتواند از داغشدن بیش از حد صندلیها و سطوح فلزی نیز جلوگیری کند.
این سازه همچنین فضای انتقالی مناسبی میان داخل ترمینال و محوطه باز فرودگاه ایجاد کرده است. مسافران پس از خروج از ساختمان، مستقیماً وارد فضای کاملاً باز و بدون محافظ نمیشوند، بلکه در یک محدوده سایهدار و تعریفشده قرار میگیرند.
هماهنگی سازه با معماری فرودگاه
یکی از نقاط قوت پروژه، هماهنگی فرم سازه چادری با خط افقی نمای ترمینال است. سازه در امتداد ساختمان اجرا شده و تکرار منظم واحدهای پارچهای، با ریتم پنجرهها و ورودیهای بنا هماهنگ است.
رنگ سفید سازه نیز در تضاد کنترلشده با نمای آجری و سنگی ساختمان قرار گرفته است. این تضاد باعث شده سازه پارچهای بهعنوان یک عنصر معماری مستقل دیده شود، بدون آنکه بر نمای اصلی ساختمان غلبه کند.
فرم سبک و شناور پارچهها، در کنار حجم نسبتاً سنگین ساختمان ترمینال، تعادل بصری مناسبی ایجاد کرده است. نتیجه، فضایی است که هم عملکرد صنعتی و حملونقلی فرودگاه را حفظ میکند و هم از نظر معماری، جذاب و متفاوت دیده میشود.
مزایای استفاده از سازه پارچهای در فرودگاه
استفاده از سازه پارچهای در فضاهای فرودگاهی، مزایای متعددی دارد. این سازهها نسبت به پوششهای سنتی، وزن کمتری دارند و امکان اجرای دهانههای بازتر را فراهم میکنند. همچنین سرعت ساخت و نصب آنها معمولاً بیشتر است و میتوان آنها را با حداقل مداخله در فضای موجود اجرا کرد.
در این پروژه، حذف ستونهای متعدد در محدوده اصلی تردد، باعث شده مسیر حرکت مسافران و چرخدستیها باز باقی بماند. علاوه بر آن، فرم پارچهای امکان هدایت آب باران و کنترل تابش خورشید را بدون ایجاد سقف سنگین فراهم کرده است.
از نظر نگهداری نیز در صورت اجرای صحیح، پارچه PVC و اسکلت فولادی رنگشده میتوانند برای مدت طولانی عملکرد مناسب خود را حفظ کنند. بازدید دورهای اتصالات، کنترل میزان کشش پارچه و شستوشوی سطح پوشش از مهمترین اقدامات نگهداری این نوع سازه است.
جمعبندی
پروژه سازه چادری فرودگاه شهید صدوقی یزد، نمونهای موفق از استفاده همزمان از معماری کششی، سازه فولادی و پوشش پارچهای مقاوم در یک فضای عمومی پرتردد است. این پروژه با مساحت حدود ۴۰۰ مترمربع، علاوه بر ایجاد سایه مؤثر برای مسافران، موجب ارتقای کیفیت بصری و عملکردی فضای مقابل ترمینال شده است.
فرم زیناسبی، طراحی مینیمال، پارچه PVC مقاوم، اسکلت فولادی با رنگ کورهای و هماهنگی مناسب با نمای ساختمان، از مهمترین ویژگیهای این پروژه هستند. اجرای این سازه نشان میدهد که کاربرد سازه چادری در فرودگاه میتواند هم یک راهکار اقلیمی و هم یک عنصر معماری شاخص باشد.
در مناطق گرم و خشک مانند یزد، استفاده از سازه چادری مناسب فضای باز میتواند شرایط قابلقبولتری برای توقف، انتظار و استراحت افراد فراهم کند. این نوع سازه، با وزن کم، قابلیت فرمپذیری بالا و امکان ایجاد سایه وسیع، گزینهای مناسب برای فرودگاهها، پایانههای مسافربری، ایستگاهها، محوطههای شهری و فضاهای عمومی محسوب میشود.
